Wymagania Edukacyjne edukacji zdrowotnej dla klasy 6

Wymagania egzaminacyjne z edukacji zdrowotnej dla klasy 6 szkoły podstawowej

1	Zdrowie to wybór. Jak żyć dobrze i skąd czerpać wiedzę? – kontynuacja	Dział II. Zdrowie fizyczne		o Czym jest zdrowie (fizyczne, psychiczne, społeczne) o Co to znaczy zdrowy styl życia – ruch, sen, odżywianie, odpoczynek, relacje o Gdzie szukać wiarygodnych informacji o zdrowiu (np. lekarz, portale medyczne, instytucje zdrowia, edukacyjne aplikacje)
2	Zdrowa równowaga – czym jest nadwaga i jak jej zapobiegać?	Dział II. Zdrowie fizyczne		o Rozróżnianie pojęć: nadwaga i otyłość. Przyczyny: brak ruchu/sedentarny styl życia, niezdrowa dieta, o nadmiar kalorii, stres, zbyt dużo czasu przed ekranem. o Profilaktyka: codzienny ruch, zdrowe odżywianie, regularne posiłki, ograniczenie czasu siedzenia, dbanie o sen.
3	Natura ma znaczenie – jak kontakt z przyrodą wspiera zdrowie i uczy odpowiedzialności	Dział IX. Zdrowie środowiskowe		o Znaczenie kontaktu z naturą dla zdrowia fizycznego i psychicznego (np. obniżenie stresu, lepszy sen, ruch na świeżym powietrzu). o Odpowiedzialność za zwierzęta domowe – codzienna opieka, potrzeby zwierząt. o Odpowiedzialność za dziką przyrodę i ekosystemy – ochrona środowiska, nieśmiecenie, troska o rośliny i zwierzęta, niezakłócanie ich życia.
4	Po co są badania profilaktyczne i przesiewowe – kto ich potrzebuje?	Dział II. Zdrowie fizyczne		o Badania profilaktyczne dla wszystkich, aby wcześnie wykryć choroby. o Badania przesiewowe dla wybranych grup, np. dzieci, seniorów, kobiet. o Co to znaczy być w grupie ryzyka, np. osoby palące, z chorobami w rodzinie, otyłością. o Wcześnie wykryta choroba to większa szansa na zdrowie i życie.
5	Sygnały ciała: kiedy organizm mówi, że coś jest nie tak – kontynuacja	Dział II. Zdrowie fizyczne		o Omówienie, czym są: BMI (ang. Body Mass Index, wskaźnik masy ciała),ciśnienie krwi, tętno, glukoza i profil lipidowy. o Wartości referencyjne dla nastolatków – co oznacza o „w normie”. o Znaczenie monitorowania zdrowia przez całe życie. o Samodzielne pomiary: tętno i ciśnienie (w spoczynku i po wysiłku).
6	Choroby, z którymi żyje się codziennie – jak rozumieć i wspierać osoby przewlekle chore	Dział II. Zdrowie fizyczne		o Czym są choroby przewlekłe i cywilizacyjne – przykłady i przyczyny. o Jak wygląda codzienne życie osoby chorej przewlekle (np. cukrzyca, nadciśnienie, alergie, depresja). o Znaczenie zrozumienia, empatii i wsparcia w środowisku szkolnym i domowym. o Profilaktyka – jak można zapobiegać niektórym chorobom cywilizacyjnym.
7	Hartowanie ciała – naturalna tarcza zdrowia	Dział III. Aktywność fizyczna		o Co to jest hartowanie organizmu i po co je stosujemy. o Metody hartowania: naprzemienny prysznic, chodzenie boso, spacer w chłodne dni, morsowanie, przebywanie na świeżym powietrzu. Korzyści zdrowotne: odporność, lepsze krążenie, więcej energii, mniejsze ryzyko infekcji. o Zasady bezpiecznego hartowania – stopniowość, regularność, uwzględnienie stanu zdrowia.
8	Przestrzeń dla wszystkich – jak ułatwić życie osobom z niepełnosprawnością	Dział II. Zdrowie fizyczne		o Rodzaje niepełnosprawności (ruchowa, wzrokowa, słuchowa itp.). o Bariery społeczne, techniczne i architektoniczne (np. brak podjazdu, niezrozumienie, niedostosowane toalety, brak napisów). o Przykłady rozwiązań: windy, podjazdy, sygnalizacja dźwiękowa, napisy, tłumacze PJM (polskiego języka migowego), edukacja i empatia. o Znaczenie dostępności dla równości i samodzielności.
9	Mądrze jem i piję: czego naprawdę potrzebuje moje ciało i mózg – kontynuacja	Dział IV. Odżywianie		o Zasady zdrowego nawadniania. o Świadome odżywianie różnica między jedzeniem dla energii i zdrowia a obżarstwem i zajadaniem emocji. o Składniki odżywcze i budulcowe – co buduje mięśnie, wspiera mózg, daje energię (białka, węglowodany, tłuszcze, witaminy, minerały, woda).
10	Mądrze w sieci – zagrożenia i wybory w cyfrowym świecie – kontynuacja	Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień		o Zagrożenia związane z technologią i internetem – uzależnienie od internetu i gier. o Kreowanie cyberrzeczywistości – filtrowanej rzeczywistości w mediach społecznościowych. o Sztuczna inteligencja (ang. artificial intelligence, AI) i wirtualna rzeczywistość (ang. virtual reality, VR) – jakie niosą ryzyka (np. izolacja, manipulacja informacją).
11	Nie każdy w sieci jest tym, za kogo się podaje. Jak rozpoznać niebezpieczne kontakty i reagować na nie – kontynuacja	Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień		o Wyjaśnienie, czym jest o grooming. o Sygnały ostrzegawcze mogące świadczyć o zagrożeniu (np. ktoś zadaje zbyt osobiste pytania, prosi o podzielenie się sekretami lub zdjęciami). o Wskazówki, jak się chronić – ustawienia prywatności. o Co zrobić i do kogo się zgłosić, jeśli coś budzi niepokój.
12	Nie wszystko, co popularne, jest bezpieczne. Jak mówić NIE używkom – kontynuacja	Dział V. Zdrowie psychiczne Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień		o Przypomnienie, czym są substancje psychoaktywne (alkohol, papierosy, e-papierosy, napoje energetyzujące, narkotyki). o Analiza – jak używki wpływają na mózg, ciało i zachowanie młodego człowieka w okresie adolescencji. o Jak rozpoznać sytuację zagrożenia (np. presja rówieśnicza, oferta spróbowania używki). o Sposoby reagowania: asertywna odmowa, unikanie ryzykownych miejsc i sytuacji.
13	Silny, zdrowy, niezależny – dlaczego warto żyć bez używek?	Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień		o Korzyści wynikające z niezażywania substancji psychoaktywnych: lepsze zdrowie fizyczne i psychiczne – sprawny mózg i koncentracja; więcej energii; oszczędność pieniędzy; brak uzależnienia i problemów prawnych. o Umiejętność argumentowania własnych wyborów zdrowotnych. o Wzmacnianie świadomości wpływu decyzji na własną przyszłość.
14	Nie musisz być sam – gdzie szukać pomocy, gdy chodzi o używki?	Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień		o Kiedy warto szukać pomocy specjalistycznej? Jakie osoby i instytucje mogą pomóc? o Jak bezpiecznie i odważnie poprosić o pomoc? o Mówienie o problemie to oznaka siły, nie słabości. Zasada „Nie zostawiam problemu w tajemnicy”.
15–16	Projekt edukacyjny Propozycje tematów do wyboru: „Zadbaj o siebie – ekran też ma granice” / Higiena cyfrowa i zdrowie w świecie ekranów, „Kliknij z głową – bezpieczni w sieci” / Świadome i bezpieczne korzystanie z internetu „Siła bez używek – zdrowy styl życia” Świadome wybory zamiast używek
17	Jak stres wpływa na nasze decyzje – kontynuacja	Dział V. Zdrowie psychiczne		o Stres jako naturalna reakcja organizmu na wyzwania, zmiany, presję. o Jak stres wpływa na: ciało (np. napięcie mięśni, bóle brzucha, przyspieszone bicie serca); myśli (chaos, czarne scenariusze); emocje (złość, lęk, płaczliwość); zdolność uczenia się i koncentracji. o Kiedy stres motywuje, a kiedy szkodzi? o Praktyczne techniki radzenia sobie ze stresem: oddech, aktywność fizyczna, rozmowa, planowanie, oderwanie uwagi.
18	Znam swoją wartość. Jak mówić o sobie z szacunkiem i stawiać granice innym – kontynuacja	Dział V. Zdrowie psychiczne		o Czym jest pozytywna samoocena i obraz siebie – myślenie o sobie z życzliwością i świadomością swoich mocnych stron. o Jak budować pozytywną samoocenę (cele, sukcesy, wsparcie, hobby, akceptacja różnic). o Czym jest asertywność – wyrażanie siebie i swoich potrzeb bez ranienia innych. o Różnice między asertywnością, uległością i agresją. o Jak pozytywny obraz siebie wpływa na pewność w relacjach i odwagę mówienia „nie”.
19	Po co nam sen i chwile relaksu – kontynuacja	Dział III. Aktywność fizyczna		o Dlaczego sen jest ważny dla zdrowia: wpływ snu na mózg, odporność, nastrój i koncentrację. o Ile snu potrzebuje nastolatek? o Co pomaga dobrze spać: rutyna wieczorna, wyciszenie, aktywność fizyczna w ciągu dnia. Co pogarsza jakość snu: ekrany wieczorem (niebieskie światło), stres, ciężkie jedzenie, nieregularne pory wypoczynku. o Proste techniki relaksacyjne przed snem(np. ćwiczenie oddechowe, skan ciała, spokojna muzyka). o Sen fundamentem zdrowia fizycznego i emocjonalnego
20	Rusz ciało, uspokój głowę: jak ćwiczenia pomagają się wyciszyć – kontynuacja	Dział III. Aktywność fizyczna		o Co to są ćwiczenia relaksacyjne – jak działają na ciało i umysł. o Znaczenie ćwiczeń oddechowych i fizycznych w redukcji stresu i napięcia. o Proste techniki, które można stosować codziennie (np. przed snem, przed sprawdzianem, po trudnym dniu). o Wpływ regularnego ruchu na lepsze samopoczucie, koncentrację i zdrowie psychiczne.
21	Nie marnuję – dbam o świeżość i przechowywanie żywności z głową	Dział IV. Odżywianie		o Jak rozpoznać świeżość produktów (data ważności, zapach, kolor, konsystencja). o Oznaki psucia się żywności – pleśń, zmiana zapachu, śliskość, przebarwienia. o Sposoby przechowywania żywności (lodówka, zamrażarka, pojemniki, światło, temperatura). o Jak planować zakupy i porcje, żeby nie wyrzucać jedzenia – pojęcie świadomej konsumpcji i szacunku do zasobów. o Czym różni się data „należy spożyć do” od „najlepiej spożyć przed”?
22	Rodzina to wsparcie, wartości i wspólne życie – kontynuacja	Dział VI. Zdrowie społeczne		o Czym jest rodzina – różnorodność form i relacji. o Funkcje rodziny: – opiekuńcza (bezpieczeństwo, wsparcie); – wychowawcza (nauka zasad, wartości); – emocjonalna (miłość, zrozumienie, przynależność); – ekonomiczna (wspólne gospodarowanie). o Oznaki dobrze funkcjonującej rodziny: rozmowa, szacunek, współpraca, troska. o Jakie znaczenie ma rodzina w życiu człowieka – m. in. buduje poczucie tożsamości I bezpieczeństwa.
23–24	Projekt edukacyjny Proponowana tematyka: „Relacje mają znaczenie – o koleżeństwie, przyjaźni i uczuciach” lub„Rodzina to drużyna– jak dbać o bliskich i rozmawiać o zmianach”. Tematykę projektu nauczyciel wybiera samodzielnie, adekwatnie do zainteresowań uczniów.
25	Ciało się zmienia – co warto wiedzieć o cyklu miesiączkowym		Dział VII. Dojrzewanie	o Czym jest cykl miesiączkowy – jego funkcja i naturalność. Etapy cyklu (w uproszczonej wersji): miesiączka (krwawienie), faza dojrzewania komórki jajowej, owulacja, faza przygotowania do kolejnej miesiączki. o Jak cykl wpływa na samopoczucie i energię – zmiany emocji, zmęczenie, wrażliwość. o Dlaczego obserwacja cyklu pomaga w zrozumieniu siebie. o Jak dbać o komfort i higienę w czasie miesiączki. o Co jest normą, a co warto skonsultować z dorosłym lub lekarzem.
26	Dbam o naturę – dbam o siebie!		Dział IX. Zdrowie środowiskowe	o Związek między czystym środowiskiem a zdrowiem ludzi. o Co to znaczy być proekologicznym – codzienne wybory, które pomagają naturze. o Przykłady działań proekologicznych w szkole, domu i okolicy (np. segregacja śmieci, oszczędzanie wody, o sadzenie roślin, wybór ekologicznego transportu). o Jak nasze działania wpływają na jakość powietrza, wody i gleby. o Dlaczego warto dbać o środowisko – korzyści dla siebie i innych.
27-30	Projekt edukacyjny Proponowana tematyka: „Zielone wybory – i troska planetę” (temat łączy Wiedzę o ekologii z troską o środowisko) lub jak codzienne decyzje wpływają na zdrowie, „Planeta w Twoich rękach – małe zmiany, duży wpływ” (temat zachęca uczniów do refleksji nad codziennymi zachowaniami i wdrażania proekologicznych działań w domu, szkole i okolicy).