Wymagania egzaminacyjne z edukacji zdrowotnej dla klasy 5 szkoły podstawowej
| 1 | Dlaczego zdrowie to moja sprawa? | Dział I.
Wartości i postawy
|
o Znaczenie zdrowia, zdrowy styl życia,
o Odpowiedzialność za własne zdrowie, o Wpływ codziennych wyborów na zdrowie. |
| 2 | Styl życia a zdrowie – co ma znaczenie? | o Styl życia, rutyna, nawyki żywieniowe, sen, ruch,
o Relacje społeczne i ich wpływ na zdrowie. |
|
| 3 | Zdrowie w moich rękach – mój plan zmian dla siebie
i otoczenia |
o Planowanie prozdrowotnych zmian w codziennym życiu. | |
| 4 | Zdrowie psychiczne – siła, która pomaga żyć | Dział V. Zdrowie psychiczne | o Co to znaczy być zdrowym psychicznie – nie tylko brak choroby, ale też umiejętność radzenia sobie z emocjami, relacjami, stresem i codziennością.
o Co pomaga chronić zdrowie psychiczne – sen, odpoczynek, ruch, relacje, rozmowa, poczucie bezpieczeństwa. o Czynniki osłabiania zdrowia psychicznego? o Równowaga: „mózg też potrzebuje odpoczynku”, liczą się nie tylko praca i obowiązki. o Gdzie szukać pomocy i dlaczego warto to robić, zanim problem się pogłębi. |
| 5 | Zagrożenia
a odpowiedzialność – czego unikać? |
Dział X.
Internet i profilaktyka uzależnień |
o Zachowania ryzykowne i odpowiedzialne wybory.
o Szkodliwość używek dla ciała i układu nerwowego. o Napoje energetyzujące jako o produkty pobudzające, ale osłabiające organizm. Wpływ alkoholu i nikotyny na rozwój mózgu. o Aktywność fizyczna wsparciem dla zdrowia psychicznego. o Silna psychika to umiejętność odmawiania. (asertywna odmowa). |
| 6 | Jak rozpoznawać
emocje w ciele i umyśle? |
Dział V. Zdrowie psychiczne | o Emocje jako sygnały, świadomość ciała i myśli.
o Techniki radzenia sobie ze złością, stresem, lękiem. o Rozpoznawanie i nazywanie emocji (swoich i innych osób). o Co to jest stres i jak wpływa na ciało, myśli i zachowanie. o Proste sposoby radzenia sobie ze stresem i emocjami: techniki uważności (np. oddech, obserwacja ciała), rozmowa z kimś zaufanym, ruch, rysowanie, odpoczynek. o Na czym polega pierwsza pomoc emocjonalna – jak wspierać siebie i innych w trudnej chwili. |
| 7 | Co się dzieje w mojej głowie? – o zmianach w mózgu i emocjach w czasie dojrzewania | Dział VII.
Dojrzewanie |
o Zmiany psychiczne i emocjonalne w okresie dojrzewania (np. zmienność nastrojów, wrażliwość, potrzeba niezależności).
o Rozwój mózgu nastolatka – rola płata czołowego, przetwarzanie emocji, impulsywność. Różnica między dojrzewaniem fizycznym a dojrzałością psychiczną. o Znaczenie zdrowia psychicznego – jak o nie dbać, gdzie szukać wsparcia. o Każdy dojrzewa w swoim tempie – normy i różnice indywidualne (bez oceniania). |
| 8 | Relacje z serca – o koleżeństwie, przyjaźni
i pierwszych uczuciach |
Dział VI. Zdrowie społeczne | o Relacje – co nas łączy z innymi?
o Pojęcia: koleżeństwo, przyjaźń – czym się różnią? o Pojęcia: zauroczenie, zakochanie, miłość – co czuje serce i głowa? o Jak zmieniają się relacje, kiedy dorastamy? o Jak dbać o relacje i okazywać szacunek? o Granice w relacjach – co jest akceptowalne, a co nie? o Co może być nie w porządku w relacjach (np. zazdrość, presja, wykluczanie, kontrolowanie)? o Jak rozpoznać niewłaściwe zachowanie wobec siebie lub innych? Jak zareagować, gdy ktoś przekracza granice (moje lub cudze)? o Kiedy i jak prosić o pomoc? |
| 9 | Jak się dogadać? – słowa, gesty i emocje w codziennej komunikacji | Dział V. Zdrowie psychiczne
|
o Czym jest komunikacja werbalna (słowa)
i niewerbalna (mimika, gesty, ton głosu, postawa) o Jak komunikacja wpływa na relacje z innymi (rodziną, rówieśnikami, nauczycielami). o Co pomaga, a co przeszkadza w dobrym porozumieniu się. o Jak słuchać aktywnie i jak mówić, żeby być zrozumianym. Znaczenie emocji w rozmowie. |
| 10 | Lubię siebie – budowanie pozytywnego obrazu siebie | Dział V. Zdrowie psychiczne
|
o Co to jest pozytywna samoocena i pozytywny obraz siebie.
o Dlaczego ważne jest, by znać swoje mocne strony i lubić siebie takim, jakim się jest? o Jak myślenie o sobie wpływa na relacje i samopoczucie. o Co pomaga budować dobrą samoocenę (np. sukcesy, wsparcie, dbanie o siebie, hobby). o Jak radzić sobie z porównywaniem się do innych, np. w mediach społecznościowych. |
| 11 | Gdy ranię siebie – jak | Dział V. Zdrowie psychiczne
|
o Czym jest autoagresja – zachowania, w których ktoś celowo rani samego siebie (np. cięcie się, wyrywanie włosów, uderzanie się).
o Dlaczego tak się dzieje – emocje, stres, poczucie bezradności, brak wsparcia. o Konsekwencje zdrowotne – fizyczne (rany, blizny, zakażenia) i psychiczne (poczucie winy, izolacja). o Gdzie i u kogo szukać pomocy – psycholog szkolny, zaufany dorosły, telefon zaufania, poradnie. o Przekaz: szukanie pomocy to oznaka odwagi, nie słabości. |
| rozpoznać autoagresję i gdzie szukać pomocy? | |||
| 12 | Gdzie szukać pomocy, gdy emocje przytłaczają –
powtórzenie z klasy IV |
Dział V. Zdrowie psychiczne
|
o Kiedy warto sięgnąć po wsparcie, np. długotrwały stres lub smutek, problemy rodzinne, przygnębienie, napięcie, trudne emocje, złość, lęk, problemy w szkole, w relacjach, myśli o samookaleczaniu lub izolacja.
o Gdzie można uzyskać pomoc psychologiczną, psychoterapeutyczną i psychiatryczną: – szkoła (pedagog, psycholog); – poradnie, szpitale, infolinie (np. 116 111). o Jak rozpoznać, że ktoś inny potrzebuje pomocy – reakcja dorosłych może być kluczowa. o Każdy ma prawo do troski o swoje samopoczucie i zdrowie psychiczne – to oznaka dojrzałości, nie problemu. |
| 13 | Co robić, gdy relacja
staje się trudna? |
Dział V. Zdrowie psychiczne
|
o Przykłady zmian w rodzinie, które mogą się zdarzyć: rozwód, nowy partner rodzica, pojawienie się rodzeństwa, choroba, śmierć, adopcja itp.
o Jak takie zmiany mogą wpływać na emocje dziecka (niepokój, złość, wstyd, lęk, żal). o Czym jest asertywność i jak może pomóc w wyrażaniu swoich potrzeb i granic w rodzinie. o Różnice między asertywnością, agresją a uległością. o Jak rozmawiać szczerze i spokojnie z bliskimi o tym, co czuję i czego potrzebuję. o Gdzie szukać wsparcia, jeśli rozmowa nie wystarcza. |
| 14 | Szacunek do różnorodności – o zrozumieniu i akceptacji | Dział I.
Wartości i postawy
Dział V. Zdrowie psychiczne |
o Różnice kulturowe, językowe, społeczne.
o Czym są zaburzenia neurorozwojowe? To trudności, które wpływają na rozwój, uczenie się, myślenie, zachowanie i relacje. o Przykłady: – autyzm, ADHD (ang. attention deficit hyperactivity disorder, zespół nadpobudliwości psychoruchowej), – dysleksja – zespół Tourette’a. o Jak mogą się zachowywać osoby z takimi trudnościami? o Jak wspierać i rozumieć innych? o Empatia, cierpliwość, nieocenianie, szacunek dla różnic. o Wspólna nauka, zabawa, przyjaźń – mimo tego, co nas różni. |
| 15 | Jak to, co jem, wpływa na moje zdrowie – powtórzenie z klasy IV | Dział IV.
Odżywianie
|
o Co to jest „talerz zdrowego żywienia” (omówienie graficzne – warzywa, owoce, białko, produkty zbożowe, woda).
o Dlaczego warto jeść regularnie i nie pomijać posiłków. o Jakie produkty są dobre dla zdrowia (warzywa, owoce, woda, pełnoziarniste produkty). o Czego lepiej unikać lub co ograniczać w diecie (fast foody, słodycze, napoje słodzone). o Jak dobrać odpowiednią porcję do wieku i aktywności – nie za dużo, nie za mało. |
| 16 | Zdrowo i samodzielnie: przygotowuję to, co dobrze mi służy – utrwalenie z klasy IV | o Jak rozpoznać zdrowy posiłek i przekąskę.
o Co to są składniki odżywcze: białko, witaminy, węglowodany, tłuszcze – w uproszczonej formie (np. „co daje siłę, co buduje ciało, co chroni przed chorobami”). o Jakie produkty warto mieć w kuchni, by przygotować coś zdrowego. o Jak bezpiecznie i samodzielnie przygotować prosty posiłek lub przekąskę (np. sałatkę owocową, kanapki, koktajl). |
|
| 17 | Ruch jako źródło energii i dobrego samopoczucia | Dział III. Aktywność fizyczna | o Dlaczego ruch jest ważny – korzyści zdrowotne (dla serca, mięśni, mózgu, humoru).
o Jak unikać nadwagi i otyłości dzięki codziennej aktywności. o Różne formy ruchu na świeżym powietrzu – spacery, rower, gra w piłkę, zabawy, rolki. o Jak dobrać strój do pogody i zadbać o bezpieczeństwo (np. odblaski, picie wody). o Jak zachęcać rodzinę i kolegów do wspólnego ruchu. |
| 18 | Jak aktywne przerwy pomagają zdrowiu? | Dział III.
Aktywność fizyczna
|
o Co to jest siedzący styl życia (czyli za dużo siedzenia, mało ruchu). Dlaczego warto robić aktywne przerwy w ciągu dnia.
o Przykłady aktywnych przerw: – ćwiczenia rozciągające; – ćwiczenia oporowe (np. pompki przy ścianie, przysiady); – ćwiczenia oddechowe i ćwiczenia wzroku (np. patrzenie w dal). o Skutki zbyt długiego siedzenia: ból pleców, osłabienie mięśni, zmęczenie, trudności z koncentracją. |
| 19 | Sen – dlaczego ciało i mózg go potrzebują? | Dział III.
Aktywność fizyczna
|
o Fazy snu, regeneracja organizmu. |
| 20 | Co „wisi” w powietrzu? Czego nie widać, ale co wpływa na nasze życie | Dział IX.
Zdrowie środowiskowe |
o Zdrowie człowieka a jakość środowiska: powietrza, wody, terenów zielonych.
o Alergie, trudności z oddychaniem, choroby, stres i złe samopoczucie w kontekście zanieczyszczeń środowiska. o Wzrost średniej temperatury na świecie vs fale upałów, niedobory wody i żywności. o Nowe technologie (aplikacje, mapy online, czujniki) pomagające sprawdzać jakość powietrza w czasie rzeczywistym. o Działania dla środowiska. |
| 21 | Rusz się razem z nami! – aktywność fizyczna
z rodziną i przyjaciółmi |
Dział III.
Aktywność fizyczna |
o Dlaczego warto być aktywnym fizycznie każdego dnia – korzyści dla zdrowia fizycznego
i psychicznego. o Jak zachęcać innych (rodzinę, kolegów) do wspólnego ruchu. o Jak wykorzystywać aplikacje i urządzenia mobilne do planowania, monitorowania i motywowania do aktywności (np. krokomierze, wyzwania, mapy tras, kalendarze treningowe). o Przykłady wspólnych form aktywności: spacery, rower, gry zespołowe, ćwiczenia domowe |
| 22 | Rodzina to bezpieczeństwo. Co tworzy dobrą atmosferę w domu – kontynuacja
z klasy IV |
Dział VI.
Zdrowie społeczne |
o Czynniki wpływające na atmosferę w rodzinie.
o Prawa dziecka w rodzinie: prawo do miłości, o bezpieczeństwa, edukacji, wyrażania zdania, ochrony przed przemocą. o Obowiązki dziecka i rodziców: dziecko: szacunek wobec rodziny, nauka, pomoc w domu; rodzice: opieka, wychowanie, zapewnienie bezpieczeństwa i warunków do rozwoju. |
| 23 | Rodzina – jak dbać o relacje z bliskimi? | Dział VI.
Zdrowie społeczne |
o Czym są więzi rodzinne i dlaczego są ważne
o Sposoby dbania o relacje z rodzicami, rodzeństwem, dziadkami i dalszą rodziną. o Znaczenie rozmowy, wspólnego czasu, pomocy, szacunku i pamięci o bliskich. |
| 24 | Rodzina się zmienia – jak sobie z tym radzić | o Różne zmiany w życiu rodziny: rozwód, nowy związek, adopcja, rodzicielstwo zastępcze, narodziny rodzeństwa, choroba, śmierć.
o Emocje towarzyszące zmianom. o Sposoby radzenia sobie z emocjami: rozmowa, wsparcie bliskich, pomoc psychologa, techniki samopomocowe. |
|
| 25 | Wewnętrzna siła – jak rozumieć emocje, dbać o siebie i wspierać innych – kontynuacja
z klasy IV |
Dział V.
Zdrowie psychiczne
|
o Rozpoznawanie i nazywanie emocji u siebie i innych.
o Sposoby radzenia sobie z emocjami (np. techniki oddechowe, uważność). o Zasady pierwszej pomocy emocjonalnej (dla siebie i innych). o Czym są zachowania autoagresywne i jakie niosą skutki. o Gdzie i u kogo szukać pomocy w trudnych sytuacjach. |
| 26 | Stop przemocy: wiem, jak reagować na przemoc i chronić siebie – kontynuacja
z klasy IV |
o Różne rodzaje przemocy: fizyczna, psychiczna,
o rówieśnicza, cyberprzemoc. o Przykłady zachowań przemocowych. o Jak reagować jako osoba doświadczająca lub świadek przemocy? o Gdzie i u kogo szukać pomocy. o Jak zadbać o własne bezpieczeństwo w sytuacjach zagrożenia. |
|
| 27 | Każdy dojrzewa inaczej – zmiany w ciele wymagają uwagi | Dział VII.
Dojrzewanie |
o Zmiany w czasie dojrzewania, które mieszczą się w normie medycznej: różne tempo wzrostu, zmiana sylwetki, owłosienie, trądzik, mutacja głosu, miesiączka, wzrost piersi, nocne polucje, mimowolne erekcje, ginekomastia, zmiana zapachu ciała, pocenie się.
o Czym są naturalne różnice indywidualne – nie każdy dojrzewa w tym samym czasie i w taki sam sposób. o Co może wymagać konsultacji medycznej: przedwczesne/opóźnione dojrzewanie, stulejka, nieprawidłowości miesiączkowania, nietypowe wydzieliny. o Gdzie szukać pomocy – rozmowa z rodzicem, pielęgniarką, lekarzem. o Budowanie akceptacji siebie i swojego tempa rozwoju. |
| 38–32 | Projekt edukacyjny
Przykładowy temat: „Razem można więcej” Tematykę projektu nauczyciel wybiera samodzielnie, adekwatnie do zainteresowań uczniów. |
||
