Wymagania Edukacyjne edukacji zdrowotnej dla klasy 4

Wymagania egzaminacyjne z edukacji zdrowotnej dla klasy 4 szkoły podstawowej

1	Czym jest zdrowie? – Zdrowie jako wartość	Dział I. Wartości i postawy	o Pojęcie zdrowia, rodzaje zdrowia, ilustracje przykładów zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego. o Czynniki wpływające na zdrowie: styl życia, środowisko, geny, opieka zdrowotna. o Wartość zdrowia, dbałość o zdrowie jako odpowiedzialność własna i społeczna. o Zdrowie jako zasób człowieka. o Zachowania sprzyjające i zagrażające zdrowiu – rozpoznanie i klasyfikacja, analiza sytuacji codziennych. Badania, profilaktyka, leczenie.
2	Czynniki wpływające na zdrowie – środowisko, nawyki, relacje
3	Miejsce zdrowia w hierarchii wartości
4	Zachowania chroniące zdrowie i ryzykowne dla zdrowia
5	Zdrowy styl życia to zdrowy organizm	Dział II. Zdrowie fizyczne	o Pojęcie zdrowia. o Pozytywne mierniki zdrowia. o Hartowanie organizmu – zasady i metody. o Układy ciała człowieka, funkcje narządów, o Schematy ciała.
6	Moje ciało się zmienia	Dział VII. Dojrzewanie	o Naturalne zmiany fizyczne,świadczące o tym, że organizm dojrzewa. o Charakterystyczne oznaki dorastania u dziewczynek i chłopców w kontekście normy medycznej. o Higiena osobista w czasie dojrzewania.
7	Kiedy iść do lekarza? Objawy choroby i przygotowanie do wizyty	Dział II. Zdrowie fizyczne	o Objawy choroby, które warto zgłosić: ból głowy, brzucha, klatki piersiowej, wymioty, krew w stolcu, zmiany na skórze (np. wysypka, krosty). o Przygotowanie do wizyty u lekarza: dokumenty (np. książeczka zdrowia), lista objawów i pytań do lekarza, czyste, wygodne ubranie, umycie zębów przed wizytą u dentysty. o Pytania, które może zadać lekarz: Co ci dolega? Od kiedy się tak czujesz? Czy coś pomaga? Czy masz temperaturę? o Higiena osobista: regularne mycie rąk, zębów i ciała, używanie własnego ręcznika i szczoteczki, noszenie, czystej odzieży.
8	Samoocena, akceptacja i stawianie granic, czyli jak czuć się dobrze w swoim ciele	Dział V. Zdrowie psychiczne	o Samoocena, postrzeganie własnego ciała, wpływ obrazu ciała na emocje. o Każdy wygląda inaczej – szacunek dla ciała. o Umiejętność mówienia „nie” – odwaga i prawo do stawiania granic. o Granice moje i innych są ważne. Moje ciało, moje zasady. Dotyk tylko za zgodą.
9	Dlaczego codzienna higiena ma znaczenie dla zdrowia?	Dział VIII. Zdrowie fizyczne	o Codzienne czynności higieniczne: mycie rąk, twarzy, zębów, ciała, włosów, zmiana bielizny i ubrań. o Środki higieniczne i pielęgnacyjne – pasta, szampon, mydło, ręcznik, chusteczki itp. o Dlaczego higiena chroni zdrowie i zapobiega chorobom? o Dlaczego to ważne, by czuć się dobrze i świeżo?
10	Woda to podstawa zdrowia i życia	Dział IV. Odżywianie	o Dlaczego organizm potrzebuje wody – nawodnienie a energia, koncentracja, zdrowie. Jakie są zdrowe napoje (woda, woda z cytryną, ziołowe herbaty). o Dlaczego warto unikać słodzonych napojów (nadmiar cukru, szkoda dla zębów, otyłość). o Ile wody dziennie potrzebuje dziecko – ile to szklanek. o Kiedy trzeba pić więcej: podczas upałów, wysiłku, choroby.
11	Z ogrodu na talerz – rośliny, które warto jeść	Dział IV. Odżywianie	o Rośliny jadalne, które można uprawiać samodzielnie (np. zioła, sałata, pomidory). o Produkty pochodzenia roślinnego korzystne dla zdrowia (np. warzywa, owoce, nasiona, strączki). o Zastosowanie roślin w diecie o Co to jest etykieta produktu spożywczego i dlaczego warto ją czytać. o Gdzie znaleźć informacje o: – wartości odżywczej (np. cukry, tłuszcze, białko, błonnik); – alergenach (np. mleko, orzechy, gluten – symbole, pogrubienia); – dacie ważności i składzie. o Jak wybrać zdrowszą opcję (np. mniej cukru, krótszy skład, bez sztucznych dodatków). o Co to znaczy „wiarygodna aplikacja do analizy składu” (np. skanery etykiet – Yuka, Zdrowe Zakupy).
12	Czytam, sprawdzam, wybieram – jak rozpoznać zdrowy produkt	Dział IV. Odżywianie
13	Zdrowie psychiczne – jak dbać o swój nastrój i myśli	Dział V. Zdrowie psychiczne	o Co to jest zdrowie psychiczne – jak się czujemy, myślimy, radzimy sobie z emocjami. o Czynniki chroniące zdrowie psychiczne: sen, ruch, relacje, rozmowa, odpoczynek, poczucie bezpieczeństwa. o Czynniki ryzyka: przewlekły stres, brak snu, izolacja, presja, zła atmosfera w domu/szkole. o Jak rozpoznać, że ktoś potrzebuje pomocy (np. częsty smutek, wycofanie, brak energii, złość). o Dlaczego warto rozmawiać o emocjach i szukać wsparcia? o Rozpoznawanie i nazywanie emocji – u siebie i u innych (radość, złość, smutek, strach, wstyd, zazdrość itp.). Co mówią emocje – jak pomagają, a kiedy są trudne. o Konstruktywne sposoby radzenia sobie z emocjami – rozmowa, ruch, techniki uważności (np. oddech, obserwacja ciała, pięć o zmysłów). o Co to jest pierwsza pomoc emocjonalna – jak wspierać siebie i innych w trudnym momencie (np. słuchać, być blisko, mówić: „jestem o z tobą”).
14–15	Emocje – poznaj, nazwij, zareaguj	Dział V. Zdrowie psychiczne
16	Nie jesteś sam – gdzie szukać pomocy, gdy jest trudno	Dział V. Zdrowie psychiczne	o Gdzie dzieci i młodzież mogą uzyskać pomoc psychologiczną, psychoterapeutyczną i psychiatryczną. o Czym są telefony zaufania i jak działają. o Sytuacje, w których trzeba powiedzieć dorosłemu (np. przemoc, autoagresja, silny lęk, myśli samobójcze). o Rola dorosłych w reagowaniu i wspieraniu. o Co to jest stres – sytuacje, w których się pojawia o (np. klasówka, konflikty, zmiany). o Jak stres wpływa na: o ciało (np. napięcie mięśni, bóle brzucha, szybkie bicie serca); o emocje (np. lęk, złość, przygnębienie); o myśli i koncentrację (np. chaos w głowie, trudność z nauką). o Zdrowe sposoby radzenia sobie ze stresem: o ruch i aktywność, o rozmowa z kimś zaufanym, o techniki oddechowe i uważności, o planowanie i przerwy.
17	Co robi stres z moją głową i ciałem – i jak sobie z nim radzić?	Dział V. Zdrowie psychiczne
18	Rodzina – mój pierwszy zespół	Dział VI. Zdrowie społeczne	o Co to jest rodzina i jakie pełni funkcje (opiekuńcza, wychowawcza, emocjonalna, edukacyjna, społeczna). o Jak wygląda prawidłowe funkcjonowanie rodziny: współpraca, wzajemny szacunek, wsparcie, rozmowa. o Jakie są prawa i obowiązki dziecka oraz rodziców. o Co wpływa na dobrą atmosferę w domu (np. życzliwość, rozmowa, wspólne spędzanie czasu). o Dlaczego rodzina jest ważna – emocjonalne bezpieczeństwo, rozwój, przynależność.
19	Przemoc to nie jest rozwiązanie	Dział V. Zdrowie psychiczne	o Co to jest przemoc – prosta definicja i przykłady. o Rodzaje przemocy: fizyczna (np. bicie, popychanie); psychiczna (np. wyśmiewanie, groźby); rówieśnicza (np. wykluczanie z grupy); cyberprzemoc (np. obrażanie w sieci, hejt, udostępnianie zdjęć bez zgody). o Jak rozpoznać przemoc i dlaczego nigdy nie wolno jej bagatelizować. o Sposoby reagowania – kiedy powiedzieć „STOP”, do kogo się zwrócić, jak pomóc innym. Gdzie szukać pomocy – rodzice, nauczyciele, pedagog szkolny, telefon zaufania, strona dzieckowsieci.pl.
20	Higiena cyfrowa – jak dbać o zdrowie i relacje w świecie ekranów	Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień	o Higiena cyfrowa – co to jest i dlaczego jest ważna. o Zjawiska związane z nadużywaniem ekranów: – niebieskie światło – wpływ na sen i oczy; – szyja SMS-owa – bóle karku i wady postawy; – krótkowzroczność – zbyt długie wpatrywanie się w ekran. o Relacje międzyludzkie: – z użyciem technologii (np. rozmowy przez komunikatory), – bez użycia technologii (rozmowa twarzą w twarz, „w realu”). o Domowe zasady ekranowe – jak mogą chronić zdrowie i czas rodziny.
21	Dogadać się to sztuka – uczymy się rozwiązywać konflikty w domu i w szkole	Dział I. Wartości i postawy Dział V Zdrowie psychiczne	o Szacunek podstawą relacji. o Zasada – traktowanie innych tak, jak sami chcielibyśmy być traktowani. o Zasady komunikacji werbalnej i niewerbalnej w relacjach – dbanie o to, by nikogo nie ranić słowem ani zachowaniem. o Używanie słów takich jak: „proszę”, „dziękuję”, „przepraszam”.
22	Bezpieczna aktywność fizyczna	Dział III. Aktywność fizyczna	o Znaczenie codziennej aktywności fizycznej dla zdrowia fizycznego i psychicznego. o Korzyści ruchu: lepsze samopoczucie, kondycja, sen, odporność, profilaktyka nadwagi i otyłości. o Jak dostosować strój i obuwie do pogody i rodzaju aktywności. o Zasady bezpieczeństwa podczas ćwiczeń i zabaw (np. kask, widoczność, nawodnienie). o Wyszukiwanie i wykorzystywanie miejsc i wydarzeń lokalnych (np. parki, boiska, zajęcia sportowe). o Wybór aktywności zgodnych z własnymi zainteresowaniami (np. jazda na rowerze, gra w piłkę, taniec, spacery z psem).
23	Sen to supermoc – jak odpoczywać, żeby mieć energię i dobry nastrój	Dział III. Aktywność fizyczna	o Znaczenie snu dla zdrowia fizycznego i psychicznego – odpoczynek dla ciała, mózgu i emocji. o Zalecana długość snu dla dzieci w wieku szkolnym (9–11 godzin). o Co to jest higiena snu – proste zasady: – zasypianie o stałej porze, – unikanie ekranów przed snem, – wyciszający wieczorny rytuał. o Techniki relaksacyjne przed snem – np. spokojny oddech, wyobrażenia, rozluźnienie ciała. o Wpływ urządzeń elektronicznych (niebieskie światło, pobudzenie mózgu) na jakość snu.
24	Zagrożenia w sieci i cyberbezpieczeństwo	Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień	o Zagrożenia w sieci: – cyberprzemoc, hejt, mowa nienawiści; – manipulowanie wizerunkiem (kreowanie fałszywej rzeczywistości); – patostreaming; – grooming – czym jest uwodzenie w sieci i jak się przed nim chronić; – uzależnienie od internetu i gier komputerowych. o Nowe technologie – korzyści i ryzyka związane ze sztuczną inteligencją (ang. artificial intelligence, AI) i wirtualną rzeczywistością (ang. virtual reality, VR). o Jak reagować w sytuacjach zagrożenia (zgłaszanie, szukanie pomocy, mówienie dorosłym). o Pomoc specjalistyczna – gdzie się zgłosić: pedagog, psycholog szkolny, telefon zaufania, zaufane strony (np. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, o dzieckowsieci.pl).
25	Ratuję – wiem, co zrobić w nagłej sytuacji	Dział II. Zdrowie fizyczne	o Co to jest pierwsza pomoc i dlaczego każdy może jej udzielić. o Sytuacje zagrożenia życia i zdrowia, w których należy działać (utrata o przytomności, brak o oddechu, krwotok, wypadek, porażenie prądem). o Numer alarmowy 112 – kiedy i jak wzywać pomoc. Zasady działania w nagłej sytuacji: sprawdzenie bezpieczeństwa, wołanie o pomoc, wezwanie służb. Rola spokoju i działania krok po kroku.
26–28	Projekt edukacyjny Proponowana tematyka: „Myślę, zanim kliknę – bezpieczni w świecie technologii”; „Pomagam i reaguję – wiem, co robić, gdy coś się dzieje”
29	Ciszej znaczy zdrowiej – jak chronić słuch i ograniczać hałas	Dział IX. Zdrowie środowiskowe	o Co to jest hałas i kiedy staje się szkodliwy. o Jakie są skutki nadmiernego hałasu (np. ból głowy, trudności w koncentracji, ryzyko niedosłuchu). o Czym jest niedosłuch i jak można mu zapobiegać. o Jak sprawdzać poziom hałasu w otoczeniu (np. aplikacją mierzącą decybele). o Jakie są sposoby ograniczania hałasu w klasie, domu, szkole i na dworze.
30	Ciało w ruchu – głowa w spokoju. Równowaga dla zdrowia – utrwalenie	Dział III. Aktywność fizyczna	o Dlaczego aktywność fizyczna jest ważna: dla zdrowia, kondycji, snu, nastroju. o Jak promować ruch wśród kolegów i rodziny (np. wspólne spacery, zabawy na dworze, aplikacje sportowe). o Czym jest styl siedzący (siedząco-leżący) i jakie ma skutki dla zdrowia (np. bóle pleców, otyłość, senność). Co to są aktywne przerwy (np. rozciąganie, ćwiczenia wzroku, oddechowe). o Znaczenie snu dla organizmu – ile snu potrzebuje dziecko, jak dbać o jego jakość. o Wpływ urządzeń ekranowych na zasypianie i jakość snu. o Techniki relaksacyjne pomocne przed snem (np. spokojny oddech, wyciszająca muzyka).
31–32	Projekt edukacyjny Przykładowa tematyka: „Zielona moc na talerzu – rośliny, które nas odżywiają”; „Razem bez przemocy – tworzymy bezpieczną klasę”